ทำความรู้จัก “หน้ากากบัสบาร์” และ “แผงกั้นเฟส” อุปกรณ์เล็ก ๆ ที่เพิ่มความปลอดภัยให้ตู้ไฟฟ้าอย่างมาก
ภายใน ตู้ไฟฟ้า (Distribution Board / MDB / DB) จะมีอุปกรณ์หนึ่งที่หลายคนมองข้าม แต่มีความสำคัญต่อความปลอดภัยสูงมาก นั่นคือ หน้ากากบัสบาร์ และ แผงกั้นเฟส อุปกรณ์ทั้งสองชนิดนี้มีหน้าที่หลักคือ ลดความเสี่ยงไฟฟ้าดูด ไฟฟ้าลัดวงจร และอาร์กแฟลช ซึ่งเป็นอันตรายร้ายแรงที่อาจเกิดขึ้นได้ภายในตู้ไฟ
หน้ากากบัสบาร์ (Busbar Cover) คืออะไร?
หน้ากากบัสบาร์คืออุปกรณ์ที่ทำจาก วัสดุฉนวนไฟฟ้าใช้สำหรับครอบหรือหุ้ม บัสบาร์ (Busbar)ซึ่งเป็นตัวนำไฟฟ้าขนาดใหญ่ ทำหน้าที่กระจายกระแสไฟฟ้าภายในตู้ โดยทั่วไป บัสบาร์จะเป็นแท่งทองแดงหรือแท่งอะลูมิเนียมเปลือยหากไม่มีการป้องกัน อาจก่อให้เกิดอันตรายได้ทันทีเมื่อมีการเปิดตู้ไฟ
หน้าที่และความสำคัญของหน้ากากบัสบาร์
1. ป้องกันการสัมผัสโดยตรง เป็นหน้าที่ที่สำคัญที่สุดช่วยป้องกันไม่ให้ผู้ปฏิบัติงานหรือบุคคลทั่วไปเผลอสัมผัสบัสบาร์ที่มีกระแสไฟฟ้าไหลอยู่ ลดความเสี่ยงจากไฟฟ้าดูดอย่างมาก
2. ป้องกันการลัดวงจร ช่วยป้องกันเครื่องมือ น็อต สกรู หรือสัตว์ขนาดเล็ก ไม่ให้ไปสัมผัสบัสบาร์ต่างเฟส หรือบัสบาร์กับโครงตู้ ซึ่งอาจทำให้เกิดการลัดวงจรและไฟไหม้ได้
3. ลดความเสี่ยงจากอาร์กแฟลช (Arc Flash) การมีหน้ากากบัสบาร์ช่วยจำกัดพื้นที่และความรุนแรงของอาร์กแฟลช ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดพลังงานความร้อนสูงมากและอันตรายถึงชีวิต
4. ป้องกันฝุ่นและสิ่งสกปรกช่วยลดการสะสมของฝุ่น ความชื้น สิ่งสกปรก ซึ่งอาจลดประสิทธิภาพการนำไฟฟ้าและลดคุณสมบัติความเป็นฉนวนในระยะยาว
5. จัดระเบียบและเพิ่มความเรียบร้อย ช่วยให้ภายในตู้ไฟดูเป็นระเบียบ เรียบร้อย และได้มาตรฐานงานติดตั้ง
วัสดุที่ใช้ทำหน้ากากบัสบาร์ โดยทั่วไปมักทำจากพลาสติกฉนวนคุณภาพสูง เช่น PVC, ABS หรือโพลีคาร์บอเนต ซึ่งเป็นวัสดุที่มีคุณสมบัติเป็นฉนวนไฟฟ้าที่ดี ทนความร้อน และมีความแข็งแรง
แผงกั้นเฟส (Phase Barrier) คืออะไร?
นอกจากหน้ากากบัสบาร์แล้วภายในตู้ไฟยังมักมี แผงกั้นเฟส แผงกั้นเฟส คือแผ่นฉนวนที่ใช้กั้นแยกตัวนำไฟฟ้าต่างเฟส (เช่น ระหว่าง Line 1, Line 2, Line 3 ในระบบ 3 เฟส) หรือกั้นแยกระหว่างส่วนที่มีไฟฟ้ากับส่วนที่ไม่มีไฟฟ้า หรือกั้นแยกระหว่างส่วนต่างๆ ภายในตู้ไฟ เช่น ส่วนควบคุมกับส่วนกำลัง
หน้าที่และความสำคัญ
1. ป้องกันการลัดวงจรระหว่างเฟส เป็นหน้าที่หลัก แผงกั้นเฟสจะช่วยป้องกันไม่ให้ตัวนำไฟฟ้าต่างเฟสกันมาสัมผัสกันโดยตรง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการลัดวงจรที่รุนแรงและอันตรายสูง โดยเฉพาะในกรณีที่มีวัตถุแปลกปลอมตกลงไปในตู้ หรือเกิดการสั่นสะเทือน
2. เพิ่มความปลอดภัยในการบำรุงรักษา ช่วยให้การปฏิบัติงานหรือการบำรุงรักษาในส่วนหนึ่งของตู้ไฟสามารถทำได้ปลอดภัยยิ่งขึ้น โดยไม่เสี่ยงต่อการสัมผัสกับส่วนที่มีไฟฟ้าในเฟสอื่นๆ หรือส่วนที่ยังคงมีแรงดัน
3. ลดการแพร่กระจายของอาร์ก หากเกิดอาร์กขึ้น แผงกั้นเฟสจะช่วยจำกัดขอบเขตของอาร์กไม่ให้ลุกลามไปยังเฟสอื่นหรือส่วนอื่นๆ ของตู้ได้อย่างรวดเร็ว ทำให้ลดความเสียหายและอันตรายที่เกิดขึ้น
4. เพิ่มระยะห่างทางอากาศและระยะห่างบนผิวฉนวนช่วยเพิ่มระยะห่างที่จำเป็นระหว่างตัวนำไฟฟ้าต่างศักย์กันตามข้อกำหนดของมาตรฐาน ซึ่งจะช่วยป้องกันการลัดวงจรผ่านอากาศ (Clearance) และบนผิวฉนวน (Creepage)
5. จัดระเบียบวงจร ช่วยในการแยกส่วนหรือจัดกลุ่มวงจรต่างๆ ภายในตู้ให้เป็นระเบียบเรียบร้อย ทำให้ง่ายต่อการติดตั้ง ตรวจสอบ และบำรุงรักษา
วัสดุที่ใช้ทำแผงกั้นเฟส มักทำจากวัสดุฉนวนไฟฟ้าที่มีคุณสมบัติทางกลและทางไฟฟ้าที่ดีเยี่ยม เช่น แผ่นฉนวนคอมโพสิต (Fiberglass Reinforced Plastic - FRP), ฟีนอลิกเรซิน (Phenolic Resin), โพลีคาร์บอเนต หรือวัสดุฉนวนสังเคราะห์อื่นๆ ที่ทนความร้อนสูงและไม่ลามไฟ
จากการตรวจบ้านจริง ต.ตรวจบ้ าน มักพบว่า ตู้ไฟบางหลังไม่มีหน้ากากบัสบาร์และไม่มีแผงกั้นเฟสในระบบ 3 เฟส ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงไฟฟ้าดูดและไฟไหม้โดยไม่รู้ตัว อุปกรณ์เหล่านี้อาจดูเล็กแต่มีผลต่อ ความปลอดภัยของบ้านทั้งหลัง
